علوم خفن

زنجیره غذایی چیست؟

 

مقدمه

زیستگاه ما، سیاره ی زمین مقدار زیادی از انرژی نورانی خورشید را جذب می کند. موجودات زیادی مانند جانوران و قارچ ها، توانایی استفاده از انرژی خورشید را ندارند. گیاهان و موجودات دیگری که دارای کلروفیل هستند، تنها گونه هایی هستند که توانایی تبدیل انرژی نورانی خورشید از طریق فرآیند فتوسنتز را دارا هستند. طی این فرآیند انرژی نورانی خورشید به موادی چون قندها تبدیل می شود. این انرژی شیمیایی ذخیره شده در گیاهان ( قندها و ترکیبات دیگر) به موجودات دیگری در یک سری از روابط غذایی داده می شود. به رابطه های غذایی که بین موجودات وجود دارد، زنجیره ی غذایی گفته می شود. یک زنجیره ی غذایی با یک پیکان، ۲ گونه را به هم وصل می کند و نشان می دهد که کدام گونه به عنوان غذا برای گونه ی دیگر عمل می کند. در شکل ۱، گیاه، غذای حشراتی چون ملخ را تامین می کند و حشرات هم غذای برخی پرندگان را تامین می کنند.

می دانید که حشرات تنها از برگ های گیاه تغذیه نمی نمایند و پرندگان نیز از گونه های متفاوتی از موجودات تغذیه می کنند. در یک زیستگاه، مصرف کنندگان در منابع غذایی بسیاری مشترک هستند. گیاهان به عنوان تولید کننده ها، منبع غذایی بسیاری از موجودات هستند: برخی از این موجودات از برگ ها، ساقه ها، گرده ی گل ها ، دانه ها و یا میوه ها تغذیه می نمایند.

یک زنجیره ی غذایی نشان دهنده ی همه ی روابط بین گونه ها در یک زیستگاه طبیعی است. مصرف کننده های اولیه در یک زنجیره ی غذایی، گیاه خوران هستند. گیاه خوران، خود توسط گونه های مصرف کننده ی دیگر، شکار می شوند.

در انتهای هر زنجیره ی غذایی، تجزیه کننده ها قرار دارند این موجودات، از گیاهان و جانوران مرده استفاده می کنند و بافت های مرده ی آنها را به مواد معدنی قابل استفاده برای باقی گونه ها تبدیل می نمایند. باکتری ها و قارچ ها ۲ نوع تجزیه کننده ای هستند که تقریبا در هر زنجیره ی غذایی یافت می شوند.

گونه چیست؟

یک گونه از یک یا چند جمعیت یا جمعیتهای گونه‌ای تشکیل شده است. نمونه‌های چنین جمعیتهای نسبتا پایدار و دارای قلمرو جغرافیایی مشخص عبارتند از: گلهای قاصد یک دشت ، ماهیهای یک آبگیر ، کرمهای خاکی یک قطعه زمین یا مردم یک روستا. چند جمعیت از گونه‌های متفاوت که در محلی گرد آمده‌اند یک اجتماع تشکیل می‌دهند. اجتماع تقریبا همیشه شامل جمعی از گیاهان ، جانوران و موجودات ریز ذره بینی است که باهم وابستگی متقابل دارند. جمعیتها با محیط زیست طبیعی که در آن زندگی می‌کنند اکوسیستم را تشکیل می‌دهند. هر جمعیت همانند قطعه‌ای از جدولهای بریده تصویری ساختار و کنش ویژه‌ای دارد که با ساختار کنش همه جمعیتهای دیگر یک اکوسیستم بهم بسته است.

تولید کنندگان اولیه یا اتوتروف ها

موجودات اتوتروف از چنان بنیاد ساختاری تشکیل شده‌اند که می‌توانند همه دیگر اجزای اکوسیستم را زنده نگه دارند. بجز جمعیتهای کوچکی از باکتریهای شیمیوسنتز کننده که انرژی خود را از ترکیبات ساده غیر آلی می‌گیرند همه اتوتروفها فتوسنتز کننده هستند، (شیمیوسنتز فرآیندی مانند فتوسنتز است که برخی از باکتری ها از بزخی مواد سیمیایی برای تولید غدا استفاده می کنند) و از انرژی خورشیدی برای ترکیب کردن هیدروژن ، آب و دی‌اکسید کربن هوا به عنوان ماده غذایی آلی استفاده می‌کنند. از آنجا که این مواد غذایی تمام شکلهای زندگی را در روی زمین حفظ می‌کنند اتوتروفها تولید کننده خوانده می‌شوند.
گیاهان، پلانکتونها و برخی باکتری ها و آرکئوباکتری ها اتوتروف هستند.

مصرف کنندگان در زنجیره غذایی : هتروتروف

بیشتر تولید کنندگان در یک اکوسیستم، مصرف کنندگان یا  هتروتروف ها  پشتیبانی می کنند. آنها که مستقیما از تولید کنندگان تغذیه می‌کنند مصرف کنندگان نخستین یا گیاهخوار نامیده می‌شوند. جمعیتهای دیگر جانوری در ترازهای دوم ، سوم و بالاتر مصرف کنندگی قرار دارند. همه آنها از جانوران دیگر تغذیه می‌کنند و گوشتخوار نامیده می‌شوند.