علوم خفن

اثرات حمله ی گونه ی مهاجم در زنجیره ی غذایی

جمعیت ها و گروه های مختلفی از جانداران که در یک زیستگاه زندگی می کنند، همواره در حالت تغییر هستند. هنگامی که موجود جدیدی در یک زیستگاه به وجود می آید و یا موجود دیگری به آن زیستگاه کوچ می کند، گونه های دیگری ممکن است، کاهش یا افزایش یابند و یا به کلی نابود گردند.

از طرف دیگر به دلیل محدود بودن منابع حیاتی (آب، غذا، سرپناه، قلمرو و …) جمعیت گونه های جانوری در یک زنجیره ی غذایی در یک زیستگاه، تقریبا ثابت است یا بهتر آن که در تعادل است. بین موجودات و زیست گاه تعادل به گونه ای برقرار است: مانند: افزایش ملخ ها در یک زیستگاه کوچک، به علت تغذیه ی بیش از معمول ملخ ها، باعث کاهش گیاهان می شود، اما از طرف دیگر گیاهان کمتری برای ملخ ها، باقی می ماند و ملخ ها به منابع غذایی کمتری دسترسی پیدا می کنند. افزایش ملخ ها باعث شکار بیشتر آنها و افزایش پرندگانی که از ملخ ها تغذیه می کنند نیز می شود، این ۲ عامل با هم، جمعیت ملخ ها را کاهش می دهد و تعادل را به زیست گاه بر می گرداند.

ورود گونه ی جدید به یک زیست گاه، این تعادل را بر هم می زند و یا آن را بطور کامل نابود می کند. این اتفاق معمولا با ورود گونه های غیر بومی می افتد. به این گونه های غیر بومی، گونه ی مهاجم می گویند.

در اوایل قرن بیستم، مهاجران انگلیسی که به استرالیا مهاجرت می کردند، گونه ای خرگوش وحشی را با خود به استرالیا بردند. جمعیت این خرگوش ها به دلیل نداشتن دشمن طبیعی، به صورت سریعی افزایش یافت و کم کم باعث کاهش میزان گیاهان گردید. کاهش گیاهان، حیات جانورانی که از این نوع گیاهان تغذیه می کردند و یا از پوشش گیاهی برای درست کردن لانه استفاده می کردند را بخطر انداخت. از طرف دیگر بعلت تغذیه ی این خرگوش ها از گیاهان مورد نیاز دام ها، دامپروری هم با مشکلات زیادی روبرو شد. چاله هایی که خرگوش ها در زمین می کندند نیز باعث سست شدن خاک و از بین رفتن گیاهان و درختان می گردید.

دولت استرالیا، خسارات ناشی از این گونه ی مهاجم را تا ۵۰۰ میلیون دلار اعلام کرده بود. رشد خرگوش ها در استرالیا که از کنترل خارج شده بود با استفاده از یک ویروس که خرگوش ها را می کشت، تقریبا مهار شد.

 

مثال ها: ۱-حمله گونه ی مهاجم به تالاب انزلی

شکل روبرو یک گونه گیاه مردابی، به نام آزولا را نشان می دهد. آزولا گیاهی است که بر روی سطح آب شناور می ماند.این گیاه دارای رشد سریعی است و با ورود به این تالاب، سطح زیادی از تالاب توسط آزولا پوشیده می شود.

کدام گزینه می تواند در مورد این تالاب درست باشد؟

A- جانوران آبزی این تالاب به غذای بیشتری دسترسی پیدا می کنند و تعدادشان افزایش می یابد.

B- گیاهان آبزی درون تالاب قادر به فتوسنتز نیستند.

C- از تعداد جانوران آبزی درون تالاب کاسته می شود.

D- میزان اکسیژن محلول در آب افزایش می یابد.

 

۱- A و   C          ۲- B و C            ۳-B و D            ۴- A و B و D       (المپیاد مفهومی علوم تجربی دبستان فروغ دانش سال ۹۲)

 

راه حل:

به دلیل کاهش نور ناشی از سطوح زیاد گیاه مهاجم، میزان فتوسنتز گیاهان آبزی درون تالاب کم می شود و به این ترتیب میزان اکسیژن محلول در آب نیز کاهش می یابد. کاهش نور و اکسیژن در آب، حیات جانوران درون تالاب را به خطر می اندازد. بنابراین گزینه ۲ درست است.

 

 

توضیحات علمی:

علف تولیدی از گیاه آزولا دارای ارزش غذایی قابل توجهی بوده که می توان از آن در تغذیه دام ها استفاده نمود. بنابراین با برداشت به موقع آزولا از سطح تالاب انزلی و نیز دیگر آبگیرهای پیوسته به آن، ضمن کمک به تامین بخشی از نیازهای غذایی دام های منطقه، مشکلات زیست محیطی را نیز می توان برطرف نمود. آزولا سرخس آبزی کوچکی است که یک رابطه همزیستی با نوعی باکتری به نام آنابینا آزولی دارد. نتیجه این زندگی همزیستی، باروری بالا و تولید پروتئین زیاد می باشد. این حالت به آزولا ارزش های تغذیه ای و کودی داده به طوریکه که قرن هاست در چین و ویتنام شناخته شده است و مورد استفاده قرار می گیرد.